Jeden z najbardziej interesujących obiektów schyłku XIX i początku XX wieku w Krakowie jest
gmachem Kasyna Oficerskiego - obecnie Wojskowy Ośrodek Kultury w Krakowie. Jest to budynek
piętrowy neorenesansowy o charakterze willi włoskiej. Zbudowany na rzucie prostokąta ma układ
wnętrza dwutraktowego. Najważniejszą część budynku stanowi obszerna sala balowo-teatralna
na I piętrze wyodrębniona w bryle przez belwederowy mezanin. Zewnętrzna, środkowa część
budynku wyróżnia się opracowaniem elewacji o podziałach arkadowych na parterze i pilastrowych
na piętrze.
To delikatne rozczłonkowanie kontrastuje z opracowaniem bocznych części kasyna:
rozwiązanych jako piętrowe ryzality, nieznacznie wysunięte przed linię fasady i pokryte
boniowaniem na parterze i narożnikach piętra. Elewacje budynku wieńczą: pełne belkowanie
toskańskie i attyka balustradowa z kamiennymi wazonami na narożnikach. Analogiczna attyka
wieńczy też belwederowy mezanin z tą jednak różnicą, że na jej parapecie stoją nie kamienne
wazony lecz metalowe kanabry, które w przeszłości płonęły wieczystym ogniem na chwałę
bohaterskiej armii cesarsko-królewskiej. Są jednoznacznie symboliczną dekoracją, związaną
z militarną funkcją budynku.
Budynek Kasyna Oficerskiego zaprojektował znany krakowski architekt Tomasz
PRYLIŃSKI w 1889r. nagrodzony orderem Franciszka Józefa w 1892r. za
"najgustowniejszy budynek w Krakowie". Budowano go tylko rok; 19 listopada odbyło się
uroczyste otwarcie.
Budowie patronowało Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Kasyna w Krakowie, które
zyskało tu swoją siedzibę. Kasyno było niezbędne dla oficerów licznego
kilkudziesięciotysięcznego garnizonu austriackiej Twierdzy Kraków, którą miasto
stało się po 1850r. Budowa kasyna była również przejawem ożywionego ruchu
budowlanego i miastotwórczej roli wojska. Należy zaznaczyć, że kasyno było
pierwszą w Krakowie budowlą specjalnie wzniesioną na cel klubowy.
Organizowanie instytucji klubowych obejmujących różne kręgi społeczne
- w tym wojskowe - było silną tendencją kultury XIX wieku.
Rozmieszczenie budynku klubowego jako pałacu neorenesansowego nawiązuje do tradycji
architektonicznej Charlesa BARREGO. Do 1910r. nasz klub posiadał ogród. Kolejną fazą, która zadecydowała
o obecnej formie budynku była przebudowa w 1910r. oparta na projekcie inżyniera austriackiego
kapitana Maksymiliana HOFMANA. Przebudowa była skutkiem nowej sytuacji urbanistycznej
budynku, który dotąd stał w ogrodzie, a od tego czasu - na rogu powstałej ulicy.
Elewacje zostały bez zmian. Drobne korekty polegały na usunięciu dekoracji sztukaterskich
w nadprożach okiennych. Powstał nowy daszek nad wejściem głównym. Znacznym zmianom uległo
wnętrze - w poddasze wbudowano pokoje dla ordynansów. W związku z tym musiały być
przebudowane stropy nad I piętrem.
Dotychczasowe drewniane zastąpiono żelbetonowymi
usuwając z nich jednocześnie neorenesansowe dekoracje na rzecz secesyjnej.
W sali balowej - pierwotny "plafon wenecki" zastąpiono stropem
belkowo-kasetonowym żelbetowym. Kasetonowe płyciny wypełniają girlandy kwiatowe oraz
gałązki lauru i dębu stanowiące symboliczną aluzję do hartu i odwagi armii
cesarsko-królewskiej. Usunięto wtedy tarcze z monogramem cesarza FJI,
a w ich miejsce - nad sceną - zbudowano wnękę do cesarskiego popiersia.
Dzisiaj scena jest po przeciwnej stronie, przeniesiona w 1919r.
w związku z adaptacją na Teatr Żołnierza Armii Polskiej
generała HALLERA.
W tym reprezentacyjnym budynku gościło
wiele znamienitych osobistości ze świata polityki, kultury i biznesu. Tu było stałe miejsce spotkań marszałka Józefa PIŁSUDSKIEGO
z władzami miasta Krakowa i z wojskiem. Tu także w okresie powojennym w sali widowiskowej występował słynny
teatr kabaretowy "Siedem kotów". Tu również Steven SPIELBERG nagrywał fragment filmu "Lista Schindlera"
/sceny w niemieckiej restauracji/.
